บทเสภาเรื่องขุนช้างขุนแผน ตอน กำเนิดพลายงาม ๒๘

บทเสภาเรื่องขุนช้างขุนแผน ตอน กำเนิดพลายงาม ๒๘ (จบ)

ด้วยเดชะบุญญาอานุภาพ มีแต่ลาภมาประมูลพูนภาษี
แต่บรรดาข้าเฝ้าเหล่าเสนี ใครทำดีได้ประทานถึงพานทอง

ฝ่ายพระจมื่นศรีเสาวรักษ์ราช อภิวาทบาทมูลทูลฉลอง
ขอเดชะพระกรุณาฝ่าละออง ดอกไม้ธูปเทียนทองของพลายงาม

บุตรขุนแผนแสนสะท้านหลานทองประศรี ความรู้มีเรียบราบไม่หยาบหยาม
จะขอรองมุลิกาพยายาม พลางกราบสามทีสดับตรับโองการ

ครานั้นสมเด็จพระพันวษา เหลือบเห็นหน้าพลายงามความสงสาร
จะออกโอษฐ์โปรดขขุนแผนแสนสะท้าน แต่กรรมนั้นบันดาลดลพระทัย

ให้เคลิ้มองค์ทรงกลอนละครนอก นึกไม่ออกเวียนวงให้หลงใหล
ลืมประภาษราชกิจที่คิดไว้ กลับเข้าในแท่นที่ศรีไสยา

อันเรื่องกล่าวความพลายงามสวาท เป็นมหาดเล็กแล้วค่อยแกล้วกล้า
อยู่ด้วยพระหมื่นศรีผู้ปรีชา เฝ้าเวลาเช้าเย็นไม่เว้นวัน

มุลนายถ้วนหน้าก็ปรานี มิได้มีใครรังเกียจเดียดฉันท์
ถึงว่าท่านจางวางทั้งสองนั้น ก็ฝากตัวกลัวทั่นทุกคนไป

บทเสภาเรื่องขุนช้างขุนแผน ตอน กำเนิดพลายงาม ๒๗

บทเสภาเรื่องขุนช้างขุนแผน ตอน กำเนิดพลายงาม ๒๗ (ต่อ)

ครั้นอยู่บ้านอ่านคำพระธรรมศาสตร์ ตำรับราชสงครามตามกระแส
ค่อยชื่นชุ่มหนุ่ตะกอดูฟ้อแฟ้ นางสาวแส้ใส่ใจจะใคร่พบ

เข้าไปหามาสู่ไม่รู้เกี้ยว แต่พอเหลียวเห็นผู้หญิงก็วิ่งหลบ
อุตส่าห์เพียรเรียนรู้ดูจนครบ รู้ขนบธรรมเนียมก็เจียมใจ

ครานั้นท่านพระจมื่นศรี ถึงวันดีได้ช่องก็ผ่องใส
จึงจัดแจงแต่งธูปเทียนดอกไม้ จะเข้าไปทูลถวายเจ้าพลายงาม

นุ่งสมปักชักกลีบจีบสลับ ครั้นเสร็จสรรพสำราญขึ้นคานหาม
พวกข้าคนอลหม่านถือพานตาม เจ้าพลายงามตามหลังเข้าวังใน

ถึงพระลานวานเขาพวกชาวที่ ที่ค่อยมีกิริยาอัชฌาสัย
ถือพานทองรองธูปเทียนดอกไม้ ยกเข้าไปเตรียมตั้งพอบังควร

ให้พลายงามตามไปนั่งตรงตั้งของ ตามทำนองพระหมื่นศรีสั่งถี่ถ้วน
ฝ่ายข้าเฝ้าเจ้าพระยาเวลาจวน ต่างก็ชวนกันเข้ามาหน้าพระโรง

นุ่งสมปักชักชายกรายกรีดเล็บ ผ้ากราบเหน็บแนบหน้าดูอ่าโถง
พอเวลานาทีถ้วนสี่โมง เข้าพระโรงพร้อมหน้าข้าราชการ

ครานั้นพระองค์ผู้ทรงเดช มงกุฎเกศอยุธยามหาสถาน
สถถิตแท่นแว่นฟ้าโอฬาฬาร ดังวิมานเมืองฟ้าสุราลัย

ห้ามแหนแน่นหนุนละมุนหมอบ งามประกอบกิริยาอัชฌาสัย
ระเรื่อยรับขับร้องทำนองใน สำราญราชหฤทัยทุกเวลา

ยามกลางวันนั้นก็ออกพระโรงรัตน์ มีแต่ตรัสสรวลสันต์ทรงหรรษา
ทั้งเหนือใต้ไพรีไม่มีมา สำราญใจไพร่ฟ้าประชาชี

บทเสภาเรื่องขุนช้างขุนแผน ตอน กำเนิดพลายงาม ๒๖

บทเสภาเรื่องขุนช้างขุนแผน ตอน กำเนิดพลายงาม ๒๖ (ต่อ)

จนยากเย็นเป็นโทษเห็นโหดไร้ ยังส่งให้ข้าวปลาเป็นผาสุก
ก็หมายมั่นกตัญญูถึงอยู่คุก กราบพ่อทุกทุกคืนได้ชื่นใจ

อันลูกชายพลายงามตามแต่พ่อ ลูกจะขอกราบลาช้าไม่ได้
พลางลูบหลังสั่งลูกผูกอาลัย พ่อจะไปก่อนแล้วนะแก้วตา

อยู่พึ่งบุญคุณพ่อต่อไปเถิด จะประเสริฐสมหวังเป็นฝั่งฝา
แล้วลงเรือนเดือนสว่างกระจ่างตา ก็กลับมาหับเผยที่เคยนอน

ครานั้นจมื่นศรีเสาวรักษ์ราช เรียกพลายงามทรามสวาทมาสั่งสอน
จะเป็นข้าจอมนรินทร์ปิ่นนคร อย่านั่งนอนเปล่าเปล่าไม่เข้าการ

พระกำหนดกฎหมายมีหลายเล่ม เก็บไว้เต็มตู้ใหญ่ไขออกอ่าน
กรมศักดิ์หลักชัยพระอัยการ มนเทียรบาลพระบัญญัติตัดสำนวน

แล้วให้รู้สุภาษิตบัณฑิตพระร่วง ตามกระทรวงผิดชอบคิดสอบสวน
ราชาศัพท์รับสั่งให้บังควร รู้จงถ้วนถี่ไว้จึงได้การ

ที่ไม่สู้รู้อะไรผู้ใหญ่เด็ก มหาดเล็กสามต่อพ่อลูกหลาน
เสียตระกูลสูญลับอัประมาณ เพราะเกียจคร้านคร่ำคร่าเหมือนพร้ามอญ

นี่ตัวเจ้าเหล่ากอทั้งพ่อแม่ อย่าเชือนแชอุตส่าห์จำเอาคำสอน
แล้วจัดแจงห้องหับให้หลับนอน ไม่อาวรณ์เธอช่วยเลี้ยงเป็นเที่ยงธรรม์

ครานั้นพลายงามทรามสวาท แหลมฉลาดเลขผาปัญญาญขยัน
อยู่บ้านพระหมื่นศรียินดีครัน ทุกคืนวันตามหลังเข้าวังใน

เธอเข้าเฝ้าเจ้าก็นั่งบังไม้ดัด คอยฟังตรัสตรึกตราอัชฌาสัย
ค่อยรู้กิจผิดชอบรอบคอบไป ด้วยมิได้คบเพื่อนเที่ยวเชือนแช

บทเสภาเรื่องขุนช้างขุนแผน ตอน กำเนิดพลายงาม ๒๕

บทเสภาเรื่องขุนช้างขุนแผน ตอน กำเนิดพลายงาม ๒๕ (ต่อ)

ขึ้นบันไดไฟอร่ามถามพวกบ่าว พอรู้ข่าวว่าสบายค่อยคลายหมอง
ตรงมาหอรอรั้งยั้งหยุดมอง หมื่นศรีร้องเรียกว่ามาซิเกลอ

ด้วยรักใคร่ใจซื่อถือว่าเพื่อน ไม่บากเบือนหน้าหนีดีเสมอ
ขุนแผนพาลูกไปนั่งไหว้เธอ ถามว่าเออนั่นใครที่ไหนมา

ขุนแผนบอกออกว่าลูกเจ้าวันทอง ที่มีท้องเกือบแก่มาแต่ป่า
เอาความหลังทั้งนั้นพรรณนา จะพามามอบไว้ให้เจ้าคุณ

ด้วยไม่มีที่เห็นแต่เป็นโทษ พระนายโปรดช่วยเหลือทั้งเกื้อหนุน
เป็นที่พึ่งจึงมาจงการุญ เอาแต่บุญเถิดพ่อเจ้าเมื่อคราวจน

อันวิชาย่าสอนลูกอ่อนแล้ว เห็นคล่องแคล่วการศึกพอฝึกฝน
ถ้ากระไรได้ช่องเห็นชอบกล ช่วยผ่อนปรนโปรดถวายเจ้าพลายงาม

พระหมื่นศรีดีใจปราศรัยทัก ดูแหลมหลักลูกทหารชาญสนาม
เป็นข้าเฝ้าเจ้าชีวิตอย่าคิดคร้าม มีสงครามเมื่อไรคงได้ดี

ไว้ธุระจะถวายช่วยบ่ายเบี่ยง ให้ชุบเลี้ยงลูกรักเป็นศักดิ์ศรี
ที่กินอยู่ผู้คนของเรามี อยู่เรือนนี่นั่งนอนไม่ร้อนรน

ขุนแผนเล่าเจ้าก็รู้อยู่ว่ารัก จนเจียนจักแหล่นตายด้วยหลายหน
ก็เอ็นดูอยู่ว่าเกลอถึงเธอจน ที่ขัดสนสารพัดไม่ขัดกัน

แต่สุดช่วยด้วยว่าอาญาหลวง ต่อได้ท่วงทีก่อนจะผ่อนผัน
จริงนะเจ้าเราก็คิดทุกคืนวัน คงช่วยกันไปกว่ากายจะวายวาง

นายขุนแผนแสนชื่นให้ตื้นอก อุตส่าห์ยกมือไหว้มิได้หมาง
สู้กลืนกล้ำน้ำตาแล้วว่าพลาง พ่อเหมือนอย่างพ่อแม่ช่วยแก้ทุกข์

บทเสภาเรื่องขุนช้างขุนแผน ตอน กำเนิดพลายงาม ๒๔

บทเสภาเรื่องขุนช้างขุนแผน ตอน กำเนิดพลายงาม ๒๔ (ต่อ)

ย่าจะให้ไปส่งจนถึงพ่อ จึงพาต่อไปหาพระหมื่นศรี
ตามแต่บุญวาสนาบารมี อันย่านี้นับวันจะบรรลัย

มีลูกเต้าเล่าก็ทำให้ซ้ำทุกข์ ไม่มีสุขสักเวลาน้ำตาไหล
โรคก็ซ้ำช้ำบอบทั้งหอบไอ ใครจะได้เผาผีก็มิรู้

เจ้าจงจำตำราที่ย่าสอน จะถาวรเพิ่มยศไม่อดสู
ย่าจะให้ไอ้พลัดไอ้ปัดไอ้ปู เข้าไปอยู่ติดตามทั้งสามคน

พอถือร่มสมปักตักน้ำท่า หุงข้าวปลาสารพัดไม่ขัดสน
พูดจนดึกตรึกการกับหลานตน แล้วหลับจนแจ่มแจ้งแสงตะวัน

รู้สึกกายยายทองประศรีย่า เอาเงินผ้าเสื้อใส่ในกำปั่น
ทั้งหวานคาวข้าวปลาสารพัน ขนขึ้นบรรทุกสัปคับช้าง

พลายงามลาย่าช่วยอวยสวัสดิ์ ได้ฤกษ์พาสารพัดไม่ขัดขวาง
ขึ้นขี่หลังพังสะเทินเดินตามทาง ไม่แรมค้างข้ามทุ่งถึงกรุงไกร

ไปหาพ่อพอพบนั่งนบนอบ ขุนแผนสอบไต่ถามความสงสัย
เจ้าพลายน้อยค่อยเล่าให้เข้าใจ ลูกจะใคร่ให้พระนายถวายตัว

ขุนแผนแสนสวาทอนุญาตว่า จงอุตส่าห์สืบตะรกูลเถิดทูนหัว
พ่อพงศ์พลายหมายศึกอย่านึกกลัว จะพาตัวเจ้าไปให้พระนาย

แล้วซักไซ้ไต่ถามถึงความรู้ ให้ท่องดูได้สมอารมณ์หมาย
ที่เข้าออกบอกความตามอุบาย สอนลูกชายอยู่จนสนธยา

พอเสียงฆ้องกลองย่ำเข้าค่ำพลบ ถึงเดินพบผู้ใดไม่เห็นหน้า
ชวนลูกชายพลายงามตามกันมา ไปเคหาพระหมื่นศรีที่ริมคลอง

บทเสภาเรื่องขุนช้างขุนแผน ตอน กำเนิดพลายงาม ๒๓

บทเสภาเรื่องขุนช้างขุนแผน ตอน กำเนิดพลายงาม ๒๓ (ต่อ)

ทั้งเมียสาวชาวเหนือเป็นเชื้อแถว อีนั่นแล้วมันจะมาพาฉิบหาย
อันอ้ายขุนแผนพ่อของออพลาย จะพ้นปลายเดือนยี่ในปีกุน

นับแต่นี้มีสุขไม่ทุกข์ร้อน ได้เตียงนอนนั่งเก้าอี้เป็นที่ขุน
ทองประศรีดีใจไหว้เจ้าคุณ ช่วยแบ่งบุญให้ได้ฟื้นคืนสักที

สมภารรับกลับมายังอาวาส เสียงพิณพาทย์พวกพ้องทองประศรี
หาเสภามาทั่วที่ตัวดี ท่านตามีช่างประทัดถนัดรบ

ดูทำนองพองคอเสีบงอ้อแอ้ พวกคนแก่ชอบหูว่ารู้จบ
ตารองศรีดีแต่ขันรู้ครันครบ กรับกระทบทำหลอกแล้วกลอกตา

แล้วนายทั่งดังโด่งเสียงโว่งโวก ว่ากระโชกกระชั้นขันหนักหนา
ฝ่ายนายเพรชเม็ดมากลากช้าช้า ตั้งสามวาสองศอกเหมือนบอกยาว

ส่วนนายมาพระยานนท์คนตลก ว่าหยกหยกหยาบช้าคนฮาฉาว
ตาทองอยู่รู้ว่าภาษาลาว แล้วส่งกราวเชิดเพลงโหน่งเหน่งไป

ครั้นรุ่งเช้าเจ้าพลายก็โกนจุก เป็นพ้นทุกข์พ้นร้อนนอนหลับใหล
จนผมยาวเจ้าได้ตัดมหัดไทย คิดจะใคร่ไปเป็นข้าฝ่าธุลี

เดชะบุญทูลขอพ่อพ้นโทษ เหมือนได้โปรดบิดาเป็นราศี
แต่นิ่งนึกตรึกตราจนราตรี เข้าข้างที่นอนย่าน้ำตาคลอ

ทำคลึงเคล้าเว้าวอนด้วยอ่อนหวาน พรุ่งนี้หลานจะลาไปหาพ่อ
จะได้เฝ้าเจ้าชีวิตชิดชอบพอ ทูลขอเผื่อจะโปรดที่โทษทัณฑ์

ทองประศรีดีใจให้อนุญาต เจ้าเชื้อชาติพงศ์พลายจงผายผัน
จะได้ช่วยพ่อแม่คิดแก้กัน ตามกตัญญูเถิดประเสริฐดี

บทเสภาเรื่องขุนช้างขุนแผน ตอน กำเนิดพลายงาม ๒๒

บทเสภาเรื่องขุนช้างขุนแผน ตอน กำเนิดพลายงาม ๒๒ (ต่อ)

นั่งสวดมนตร์จนจบพอพลบค่ำ ก็ซัดน้ำมนตร์สาดเสียงฉาดฉ่า
ผู้ชายเสียดเบียดสาวชาวละว้า เสียงเฮฮาฮึดฮัดเมื่อซัดน้ำ

ผู้หญิงหยิกตะกายผู้ชายทับ เสียงหนุบหนับเหนาะแหนะแขยะขยำ
จนอีหังคลั่งใจถีบอ้ายดำ ลุกขึ้นปล้ำกันออกอึงเสียงตึงตัง

ทองประศรีดีใจว่าใครแพ้ สนุกแน่แล้วอ้ายดำปล้ำอีหัง
แล้วให้หลานผลัดผ้ามาเก้กัง เข้าไปนั่งกราบกรานสมภารครู

ขรัวเกิดแลมองเห็นทองประศรี ถามว่านี่ลูกใครเล่าไอ้หนู
เจ้าขรัวย่าอ้าปากน้ำหมากพรู เล่าให้รู้แต่ต้นมาจนปลาย

เดี๋ยวนี้เล่าเจ้าขุนแผนยังติดคุก นี่โกนจุกแล้วจะได้ไปถวาย
ท่านขรัวครูดูพ่อของออพลาย เคราะห์จะคลายเคลื่อนบ้างหรืออย่างไร

ท่านขรัวครูรู้เรื่องให้เคืองแค้น ทุดอ้ายแผนถ่อยแท้ไม่แก้ไข
เมื่อความรู้กูสอนเจ้าหล่อนไว้ ยังวิ่งไปเข้าคุกสนุกจริง

อ้ายเจ้าชู้กูได้ว่ามาแต่ก่อน จะทุกข์ร้อนอ่อนหูเพราะผู้หญิง
หัวเราะพลางทางเอกเขนกอิง พินิจนิ่งดูกายเจ้าพลายงาม

เห็นน่ารักลักษณะก็ฉลาด จะมีวาสนาดีขี่คานหาม
ถ้าถึงวันชั้นโชคโฉลกยาม ก็ต้องตามลักษณะว่าจะรวย

แต่ที่เมียเสียถนัดปัตนิ ตัวตำหนิรูปขาวเป็นสาวสวย
แต่อ้ายนี่ขี้หลงจะงงงวย ต้องถูกด้วยละโมบโลภโลกีย์

แล้วท่านขรัวหัวร่อว่าออหนู มันเจ้าชู้เกินการหลานอีศรี
ก็แต่ว่าอายุสิบแปดปี จะได้ที่หมื่นขุนเป็นมุลนาย