นิราศธารทองแดง 3 โดย เจ้าฟ้ากุ้ง

นิราศธารทองแดง 3 (ต่อ)

นกกดอดทนสู้ พบงูเห่าเอาปีกบัง
งูโพนพังพานหวัง จะขบตอดบรอดเลย

นกกดอดทนสู้ งูขลัง
งูขบเอาปีกบัง เข็ดเขี้ยว
งูเลิกพังพอนหวัง ขบตอด
ตอดบรอดเลยเลี้ยว หลีกเลี้ยวสูดหนี

ดูหนูสู่รูงู งูสุดสู้หนูสู้งู
หนูงูสู้ดูอยู่ รูปงูทู่หนูมูทู

ดูงูขู่ฝุดฝู้ พรูพรู
หนูสู่รูงูงู สุดสู้
งูสู้หนูหนูสู้ งูอยู่
หนูรู้งูงูรู้ รูปทู้มูทู

นกกระเรียนเวียนลงหนอง ตรอมเที่ยวย่องร้องแกร๋แกร๋
ริมทุ่งกระทุงลอยแพ เดียรดาษแลแหล่เหลือหลาย

นกกระเรียนเวียนว่อนน้ำ เลงแล
ลงย่องร้องแกร๋แกร๋ แจ้มจ้า
ริมทุ่งกระทุงลอยแพ ลงล่อง
บินกลาดกลุ้มท้องฟ้า ร่อนร้องเหลือหลาย

นกแก้วแจ้วเสียงใส คลอใคล้คู่หมู่สาลิกา
นกตั้วผัวเมียคลา ผาแขกเต้าเหล่าโนรี

นกแก้วแจ้วรี่ร้อง เร่หา
ใกล้คู่หมู่สาลิกา แวดเคล้า
นกตั้วผัวเมียมา สมสู่
สัตวาผ่าแขกเต้า พวกพ้องโนรี

นกกระจิบกระจาบมั่ว ปากตะกั่วชายชมพู
นกไส้นกกรอดดู จ้อแจ้อยู่ดูเพรียกไพร

กระจิบกระจาบน้อยน่า เอ็นดู
ปากตะกั่วชายชมพู แห่งห้อม
นกไส้กรอดดูพู พองปีก
จอแจพรังพรั่งพร้อม เพรียกร้องในไพร

กางเขนรำเขนหาง บ่าวขุนพลางกางปีกรา
จินโจ้แกงจืดมา ร้องแจ้วจ้าป่าวังเวง

กางเขนรำไต่ต้น พฤกษา
บ่าวขุนกางปีกรา ปากอ้า
จินโจ้แกงจืดมา พูดเพรียก
นกพริกร้องแจ้วจ้า ป่าก้องวังเวง

นกขมิ้นเหลืองหลากหลาย มีสพายหมายสองคาง
เหลืองอร่ามงามปีกหาง เห็นสำอางช่างมีพรรณ

นกขมิ้นเหลืองก่ำป้อง ปีกหาง
มีสพายหมายสองคาง ค่างแก้ม
เหลืองอร่ามงามปีกหาง เห็นเลิศ
สร้อยสำอางอย่างแต้ม แต่งให้มีพรรณ

ชมคู่หมู่ซั้งแซว ร้องโฉดแก้วแล้วบินไป
เลียนนกหกใดใด ย่อมเลียนได้ให้เสียงแมว

ซั้งแซวเสียงแจ้วส่ง เอาใจ
ร้องโฉดแก้วบินไป มุ่งไม้
เลียนนกสิ่งใดใด เหมือนอยู่
ไม่เพี้ยนเลียนได้ไท้ เล่ห์ร้องเสียงแมว

นกคุ่มซุ่มอยู่นอน ในดงดอนส้อนไคลคลา
ลายเลือนเหมือนนกกระทา แต่ตัวน้อยค่อยเก็ยกิน

นกคุ่มซุ่มอยู่ข้อย ไปมา
ดงดอนซ่อนกายา กระจ้อย
ลายเลือนเหมือนนกกระทา กระแจ่ม
แต่ว่าตัวน้อยน้อย ค่อยเถี้ยวเก็บกิน

นกเงือกอยู่ในโพรงไม้ ผัวฟักไข่เมียผันผาย
เล่นชู้อยู่เสบยสบาย ผัวหมายไว้ให้รวงรัง

นกเงือกอยู่ซอกไม้ เรียงราย
ผัวฟักเมียผันผาย ด่วนได้
เล่นชู้อยู่เสบยสบาย ลืมคู่
ผัวอดอาหารให้ อยู่เฝ้ารวงรัง

ชาติบุษป์พุทธชาตซาบ กุหลาบกนาบทั้งสองทาง
เบงระมาดยี่สุ่นกาง กลีบบานเพราเหล่าดาวเรือง

ชาติบุษป์พุทธชาติขึ้น เคียงกลาง
กุหลาบกนาบสองทาง กลิ่นฟุ้ง
เบงระมาดยี่สุ่นกาง ตรงกลีบ
สาวสาวฉวยชิงหยุ้ง เก็บร้อยรอยกรอง

เพกาสาเกกุ่ม ไม้ตาตุ่มทุมราชา
สุกรมมะยมพวา ไม้หมากข้าขานางเปล้า

เพกาฝักย้อมกุ่ม ผลหนา
ตาตุมทุมราชา เนื่องหน้า
สุกรมมะยมพวา ชมพู่
สาเกไม้หมากข้า อิกเปล้าขานาง

กะจายสยายซร้องนาง ผ้าสไบบางนางสีดา
ห่อห้อยย้อยลงมา แต่ค่าไม้ใหญ่สูงงาม

กะจายสยายคลี่ซร้อง นงพงา
สไบบางนางสีดา ห่อห้อย
ยื่นเลื้อยเฟื้อยลงมา โบยโบก
แต่ค่าไม้ใหญ่น้อย แกว่งเยื้องไปมา

กะเช้าเจ้าบรรจง ปากแฉกตรงทรงหาบหาม
แล่งปืนของพระราม รูปงามดีมีสืบมา

กะเช้านางแต่งเจ้า ผจงงาม
ปากแฉกทรงหาบหาม ห่วงห้อย
แล่งปืนของพระราม ยังอยู่
รูปร่างงามน้อยน้อย งอกขึ้นสืบมา

เล็บนางงามแสล้ม ต้นนางแย้มแกมดองดึง
สุพรรณิกากากระทัง ดอกราชพฤกษ์ซีกไทรไตร

เล็บนางนวยแน่งน้อย พอพัง
นางแย้มแกมดองดึง อีกอ้อย
สุพรรณิกากากระทัง บานแบ่ง
ราชพฤกษ์ซีกดวงย้อย พู่เพี้ยงไทรไตร

ชงโคตะโกตะขบหว้า ต้นตุมกากาฝากลง
ชอบกลต้นมหาหงส์ มะเดื่อดูกลูกนมแมว

ชงโคตะโกหว้า ดาดดง
ตุมกากาฝากลง ติดไม้
นมแมวมหาหงส์ เห็นอยู่
มะเดื่อดูกลูกออกได้ แส่ทั้งสอยกิน

กำจัดสลัดไดขึ้น บนพื้นภูภู่เขาสูง
แคคางยางยูงดูง ต้นตะแบกแปลกกันบาน

สลัดไดกำจัดต้น หางยูง
บนภูภู่เขาสูง หย่งหยื้น
แคคางยางยูงดูง ตรงโตรด
ตะแบกแปลกกันขึ้น เกลื่อนกลุ้มบานไสว

แคฝอยข่อยเข็มข้า ต้นกาลาน่าดอกบาน
งิ้วงับพลับพลึงปาน นิ้วมือเรียมเปรียบเทียนกลึง

แคฝอยข่อยแข่ขึ้น ขนัดขบาน
เข็มกาลาดอกบาน ที่แจ้ง
งิ้วงับพลับพลึงปาน มือเรียม
นิ้วแน่งงามดังแกล้ง ฟั่นด้วยเทียนกลึง

พุมเรียงเคียวคัดเค้า ต้นปู่เจ้าเหล่าจิงจำ
ต้นองุ่นขนุนสำ มลอมะก่อสะตอสะเตียน

พุมเรียงเคียงคัดเค้า บานช้ำ
ปู่เจ้าเหล่าจิงจำ ไขว่ขึ้น
ต้นองุ่นขนุนสำ มลอมาก
มะกอสะตอสะเตียนพื้น เลี่ยนเกลี้ยงตลิบเตียน

กำจายรายท้องที่ ต้นลิ้นจี่ทีทางจร
กลำเพาะเงาะเรียงสลอน สท้อนพวงพะงวงชุม

กำจายรายทีท้อง ดงดอน
ลิ้นจี่ที่ทางจร ป่ากว้าง
กลำเพาะเงาะเรียงสลอน ทรงลูก
สท้อนลางสาดสล้าง ลูกเลื้อยพะงวงชุม

จิงจ้อยอยมโดย ดวงรายโรยโชยชายชม
ฉิ่งชี่ถี่ทางสม ร่มรื่นสนุกปลุกปลื้มใจ

ยมโดยยอจิ่งจ้อ สลอนสลม
ดวงโรยโชยชายชม ชื่นหน้า
ฉิ่งชี่ถี่ทางสม เย็นเฉื่อย
ร่มรื่นสนุกริกหร้า ปลุกปลื้มใจหญิง

กล้วยไม้ห้อยต่ำเตี้ย นมตำเรียเรี่ยทางไป
หอมหวังวังเวงใจ ว่ากลิ่น แก้ว แล้วเรียมเหลียว

กล้วยไม้ห้อยย้อยคลี่ ดวงไสว
นมตำเรียรายไป กลิ่นกล้า
หอมหวังวังเวงใจ รสราด
ว่ากลิ่นแก้วแล้วข้า หยุดยั้ง แลเหลียว

ทองกวาวคราวดอกแดง เชิงจำแจงแดงเหียนหัน
ลำไยไม้มูกมัน เคี่ยนตะเคียนเลี่ยนรังเรียง

ทองกวาวคราวดอกพร้อม แดงฉัน
เชิงจำแจงเหียงหัน เหี่ยวต้น
ลำไยไม้มูกมัน เฟืองฝ่อ
เคี่ยมตะเคียนเลี่ยนต้น หมู่ไม้รังเรียง

เจตพังดีสีเสียดสรล พรมคดปนคนทาดง
เล็บครุฑสุดสูงระหง ต้นเต่าร้างกร่างแต้วกะโดน

สรลสร้อยสีเสียดขึ้น เปนกง
พรมคดคนทาดง ด่านกว้าง
เจตพังคีสูงระหง พังอาด
เล็บครุฑต้นเต่าร้าง กร่างแต้วกะโดนหนา

ตรดตรวยสลวยร่มชื้อ สะตอสะตือชื่อหลายมาน
มะหาดมะตาดแสมสาร มะตูมมะขวิดจิตมูลเพลิง

ตรดตรวยสลวยร่มชื้อ เสถียรสถาน
สะตอสะตือชื่อหลายมาน มากพ้น
มะหาดมะตาดแสมสาร สนับสนุ่น
มะตูมมะขวิดติดต้น ดกไม้เจตมูล

โดย เจ้าฟ้ากุ้ง

นิราศธารทองแดง 2 โดย เจ้าฟ้ากุ้ง

นิราศธารทองแดง 2 (ต่อ)

เสือกระต่ายลายเขียนขีด ตัวกระจิดนิดกว่าแมว
อยู่ป่าตาบั้งแบ๊ว ขบกระตายแล้วแง้วคำราม

เสือกระต่ายลายขีดขั้น เปนแถว
กระจิดกว่าแมวเหมือนแมว ปากเขี้ยว
อยู่ป่าตาบั้งแบ๊ว มองหมอบ
ขบกระต่ายตายเดี้ยว ย่ำย้ำคำราม

กระจงกระจิดเตี้ย วิ่งเรี่ยเรี่ยน่าเอ็นดู
เหมือนกวางอย่างตาหู มีเขี้ยวน้อยสร้อยแนมสอง

กระจงกระจิดหน้า เอนดู
เดินร่อยเรี่ยงามตรู กระจ้อย
เหมือนกวางอย่างตาหู ตีนกีบ
มีเคี่ยวขาวน้อยช้อย แนบข้างเคียงสอง

ฝูงลิงใหญ่น้อยกระจุ้ย ชนีอุ่ยอุ้ยร้องหา
ฝูงค่างหว่างพฤกษา ต่างโจนไล่ไขว่ปลายยาง

ฝูงลิงยวบยาบต้น พวาหนา
ฝูงชนีมี่กู่หา เปล่าข้าง
ฝูงค่างหว่างพฤกษา มาสู่
ครอกแครกใส่ไขว่คว้าง โลดเลี้ยวโจนปลิว

ลิงลมชมเชยคู่ ขึ้นนั่งอยู่ผู้คนหมาย
ลมพัดบัดเดียวหาย พัดทิศใดไปตามลม

ลิงลมชมคู่ต้น ยางทราย
คนนั่งตั้งใจหมาย ยื่นกล้วย
ลมพัดบัดเดียวหาย วิววู่
พัดทิศใดไปด้วย ด่วนคล้าย ตามลม

ลิงจุ่นงุ่นเงื่องเซื่อง ค่อยกระเตื้องเงื่องคลาคลาน
หางสั้นมันงมงาน จับตัวไล่ได้ง่ายดาย

ลิงจุ่นงุนหง่อยหน้า ซมซาน
ค่อยกระเตื้องเงื่องคลาคลาน ร่ายไม้
หางสั้นมันงมงาน กินอยู่
จู่จับเอาตัวได้ ง่ายแท้ควรเห็น

ฝูงบ่างบ้างแดงด่าง ไต่หมากปรางบ้างแบนโผ
คนดูอยู่อะโข ย่อมทิ้งไล่ให้มันบิน

ฝูงบ่างแดงด่างบ้าง ตัวโต
ไต่หมากปรางแบนโผ แล่นไม้
คนดูอยู่อะโข เนืองนั่ง
ย่อมทิ้งยิงกระสุนให้ ผึ่งท้องแบนบิน

ตะกวดเหี้ยเมียเข้าไข่ ในโพรงไม้ได้เปนรัง
ตัวน้อยกระจ้อยหวัง รูปจรเข้เล่ห์เหมือนกัน

ตระกวดเหี้ยเมียเข้าไข่ ตื่นตรัง
โพรงไม้อยู่เปนรัง ด่วนดั้น
ตัวน้อยกระจ้อยหวัง ดูรูป
อย่างจรเข้เล่ห์นั้น ห่อนเพี้ยนเหมือนกัน

ลินแล่นแผ่นดินหลาย เห็นคนอายซ่อนหน้าตา
คนเขาเอาตัวมา ขดตัวไว้ไม่คลี่คลาย

ตัวลินเปนเกร็ดถั้ว กายา
หัวหางขดหน้าตา ซ่อนไว้
คนเขาเอาตัวมา ดูบ่อย
ยื้อคร่าแกะแคะได้ ไม่เขยื้อนคลาคลาย

ตัวตุ่นงุนคลาคลาน ได้อาหารเข้าในโพรง
ชอบกลต้นสำโรง เข้าเคล้าคู่อยู่เปนรัง

ตัวตุ่นค่อยเตื่องเต้น หลังโกง
ฉวยสัตว์เข้าในโพรง ไต่เต้า
ชอบกลต้นสำโรง รังร่ม
พาคู่เคียงคลาเคล้า อยู่ดี รวงรัง

ฝูงอ้นด้นแผ่นดิน กินรากไผ่ใบรวกผุย
ปล่องเห็นเปนขี้ขุย คุ้ยดินร่วงกลวงเปนโพรง

ฝูงอ้นด้นข่วนฟุ้ง ดินขจุย
รากไผ่ไม้รวกผุย กัดแหง้น
เห็นช่องปล่องดินขุย ขุดอยู่
ดินร่วงกลวงทางแหล้น ลอดเลี้ยวในโพรง

กระเห็นเต้นคล้ายคล้าย ลายพรอมแพรมแกมดำเหลือง
ไต่บนต้นหมากเฟือง ลูกสุกห่ามตามกันกิน

กระเห็นเต้นต่ายเหนื้อง มาเนือง
ลายด่างดำแกมเหลือง เล่าเหลื้อง
ไต่บนต้นหมากเฟือง กินเฟื่อง
หางด่องกิ่งไม้เปลื้อง คล่ำคล้ายชายคลาย

กระเอื้อยเลื้อยหางยาว ด่างดำขาวราวลูกอิน
สุกพร้อมย่อมมากิน เห็นเต้นไต่ไปตามกัน

กระเอื้อยเลื้อยพู่ห้อย หางยาว
ลูกอินกินเมื่อคราว แก่ต้น
รูปร่างด่างดำขาว เขียนขีด
ตื่นเต้นไต่ไปพ้น อยู่บ้างเบาบาง

กระแตไต่ไม้กระจ้อย ตัวน้อยน้อยโจนเรี่ยเรี่ย
โพรงปูอยู่กับเมีย หางพัวเรียวเที่ยวไปมา

กระแตไต่กิ่งน้อย ตามเมีย
ตัวกระจ้อยโจนเรี่ย ร่ายไม้
โพรงปรูอยู่เย็นเลีย โลมลุก
หางพู่เรียวเที่ยวไหล้ คู่เลี้ยวไปมา

ชมชมดรสกลิ่นกล้า หน้าเซี่ยมแสล้มแนมคู่เคียง
เล่าฤาชื่อชมดเชียง คนหานักมักตามรอย

ชมดเชียงเกลี้ยงกลิ่นกล้า หอมชวย
แชล่มคางหางพู่สวย เซี่ยมหน้า
ยืนคู่อยู่เคียงรวย รวยกลิ่น
คนตามถามชื่อข้า คงขึ้น ขายรอย

กระรอกหางพัวพู่ โพรงไม้อยู่คู่ไล่ตาม
หางสลวยละลวยงาม วิ่งไปมาน่าเอนดู

กระรอกหางพู่เหล้น ปลายมะขาม
โพรงไม้คู่อยู่ตาม โลดไหล้
หางสลวยละลวยงาม ขาวผ่อง
วิ่งไวไปมาให้ ชื่นหน้าเอนดู

ป้องข่างอย่างปึ้งก่า มาแปลกกันมันรู้บิน
เหนียงในใต้คางกิน อาหารได้ไป่รู้เลย

ป้องข่างอย่างปึ้งข่าคล้าย โดยถวิล
แปลกแต่รู้แบนบิน ไล่ขู้
เหนียงในใต้คางกิน สัตว์เสพย์
อาหารใดไปรู้ ห่อนแจ้งใจเอย

ตุกคู่หมู่ตุกแก อึ่งอ่างแย้แลบึ้งแตน
ผึ้งหลวงรวงเลื้อยแขวน บนปลายไม้ใหญ่รังรวง

ตุกแกคุกตูร้อง คนแหงน ดูนา
แย้บึ้งปึ้งก่าแตน ต่อเฝ้า
ผึ้งหลวงรวงเลื้อยแขวน รังเรียบ
บนปลายไม้ใหญ่เถ้า แผ่นตั้งรวงเรียง

งูเขียวเที่ยวเลื้อยแล พบตุกแกย่อมสู้กัน
ตุกแกกัดงูพัน แรงงูมากปากคลาคลาย

งูเขียวสายม่านเลื้อย ลายมัน
พบตุกแกกวดขัน เกี่ยงกล้า
งูขบกัดงูพัน รัดรอบ
แรงมากปากคลายอ้า ออกให้งูพลัน

งูเขียวรัดตุกแก ตุกแกแก่คางแขงขยัน
กัดงูงูยิ่งพัน อ้าปากง่วงล้วงตับกิน

งูเขียวแลเหลี่อมพ่น พิศพลัน
ตุแกคางแขงขยัน คาบไว้
กัดงูงูเร่งพัน เนดเครียด
ปากอ้างูจึงได้ ลากล้วงตับกิน

ยูงทองย่องเยื้องย่าง รำรางชางฟ่างปลายหาง
ปากหงอนอ่อนสำอาง ช่างรำเล่นเต้นตามกัน

ยูงทองย่องย่างเยื้อง รำฉวาง
รายร่ายฟ่ายเฟื่องหาง เฉิดหน้า
ปากหงอนอ่อนสำอาง ลายเลิศ
รำเล่นเต้นงามหง้า ปีกป้องเปนเพลง

นกเขาเค้าเคียงคู่ ก่งคอคูคู่ขานขัน
กระทาทักปักกรอกัน ข้างขันไขว่ไล่ลายชม

นกเขาขันคู่คู้ เคียงขยัน
คอเก่งคูขานขัน คั่นหน้า
กระทาทักปักกรอกัน เสียงเฉื่อย
ลามไล่ไขว่ขวัญจ้า แปลกขู้ชนแทง

ไก่ป่าจ้าเสียงเตี้ย พาลูกเมียเขี่ยหากิน
เห็นคนก่นวิ่งบิน เข้าเร้นรอกซอกซอนหาย

ไก่ป่าขันเจื่อยแจ้ว กลางดิน
ลูกเมียเขี่ยหากิน กกเหล้น
เห็นคนก่นวิ่งบิน ถามตื่น
ซอกซอนซ่อนตัวเร้น พุ่มไม้สูญหาย

ไก่ฟ้าอ้าสดแสง หัวสุกแดงแทงเดือยแนม
ปีกหางต่างสีแกม สีแต้มต่างอย่างวาดเขียน

ไก่ฟ้าหน้ากล่ำกล้า ปากแหลม
หัวแดงแฝงเดือยแนม เนื่องแข้ง
ปีกหางต่างสีแกม ลายลวด
ตัวด่างอย่างคนแกล้ง แต่งแต้มขีดเขียน

นกหว้าหน้างามลาย คือดาวรายพรายเพริศเพรา
เที่ยวกินถิ่นลำเนา พาคู่เคล้าเฝ้าชมกัน

นกหว้าหน้าเปรียบแต้ม ดรูเฉลา
ตัวลายพรายดาวเพรา เพริศหน้า
เที่ยวกินถิ่นลำเนา เคยอยู่
เคียงคู่เคล้าเฝ้าหล้า เก็บลิ้มเล็มกิน

พังพอนจรเคล้าคู่ พบพานงูอยู่สู้กัน
งูเห่าเอาขนดพัน พังพอนผันหันตัวตาม

พังพอนจรเคล้าคู่ เรียงรัน
พบพานงูสู้กัน ขบเขี้ยว
งูเห่าเอาขนดพัน รัดรวด
พังพอนจรผันเลี้ยว ปลดเปลื้องตัวตาม

โดย เจ้าฟ้ากุ้ง

นิราศธารทองแดง 1 โดย เจ้าฟ้ากุ้

นิราศธารทองแดง 1

…….(เนื้อความตอนต้นสูญหาย)……

เกลื่อนกรูหมู่จัตุรงค์ เปนกันกงเรียบเรียงไป
ทรงช้างระวางใน เทพลีลาหลังคาทอง

เกลื่อนกรูหมู่แห่ห้อม เรียงไสว
เสด็จพุดตาลทองไคล หว่างเขรื้อง
ทรงช้างระวางใน มีชื่อ
เทพลีลาเยื้อง ย่างแห้นหลังดี

เครื่องสูงเพราเพริศพราย ชมชุมสายซ้ายขวาเคียง
ธงไชยธงฉานเรียง ปี่กลองชนะตะเต่องครึม

กลองทองตีครุ่มครึ้ม เดิรเรียง
จ่าตะเติงเติงเสียง ครุ่มครื้น
เสียงปี่รี่เรื่อยเพียง กระเวก
แตร้นแตร่นแตรฝรั่งขึ้น หวู่หวู้เสียงสังข์

นักสนมกรมชแม่มี่ ขี่ช้างกูบรูปโลมใจ
พักตราอ่าผ่องใส นุ่งห่มโอ่โสภาจริง

นักสนมกรมชแม่เจ้า ทั้งหลาย
ขี่ช้างกูบดาวราย แจ่มหน้า
พักตราผ่องใสสาย สุดสวาท
นุ่งห่มโอ่โถงผ้า อร่ามริ้วทองพราย

เพริศเพราเหล่านางห้าม รูปทรงงามตามเสด็จไป
ผมมวยรวยริมไร ม่านปีกนกวกวงวัง

เพริศเพราเหล่านางห้าม งามนัก
รูปงามตามแลลักษณ์ ลูบท้อง
ผมมวยรวยไรอรรค ชาเยศ
ม่านปีกนกปกป้อง ห่อหุ้มเดิร

เที่ยวเล่นเปนเกษมสุข แสนสิ่งสนุกปลุกใจหวัง
เร่งร่ายผายผาดผัง หัววริกรื่นชื่นชมไพร

สุขเกษมเปรมหน้าเหลือบ ลืมหลัง
แสนสนุกปลุกใจหวัง วิ่งหรี้
เดิรร่ายผายผันยัง ชายป่า
หวัวร่อรื่นชื่นชี้ ส่องนิ้วชวนแล

พังพลายหมู่ลายหซร้อง ในเถื่อนท้องร้องระงมดง
ธารน้ำคร่ำกันลง เล่นน้ำแน่นแคร้นชมกัน

ฝูงช้างสล้างใหญ่น้อย พังพลาย
ทอกโทนพินายหลาย ส่ำถ้วน
ทองแดงเผือกเนียมราย ในเหล่า
ลงท่าน้ำดำป้วน เล่นร้องฮูมแปร๋น

กระบือโคโขล่ร้องเที่ยว เขาเสี้ยมเสี้ยวเสียวใจหาย
เลมหล้าอาหารชาย ป่าริมทุ่งวุ้งวงเขา

กระบือโคโขล่ร้องเที่ยว เขาเสี้ยมเสี้ยวเสียวใจหาย
เขาเซี่ยมเซียวใจหาย ทดน้ำ
เลมหล้าอาหารชาย ริมป่า
ลงล่องท่องท้องน้ำ ปลักแฉ้กลางตม

กวางทรายร่ายกินหญ้า สุกรป่าพาพวกจร
สุนัขในไล่เห่าหอน ตามเปนหมู่พรูเพรียกเสียง

กวางทรายร่ายเสพย์หญ้า ดงดอน
หมูป่าพาเพื่อนจร ลูกล้อม
สุนัขจิ้งจอกหอน หลายเหล่า
เปนหมู่พรูเพรียกห้อม เห่าอื้ออึงเสียง

กระทิงวิ่งทั้งคู่ ล่ำเติบตรูดูกำยำ
หน้าด่อนท่อนตัวดำ เขาเข้าวงก่งรอมงาม

กระทิงวิ่งทั้งคู่ ขันขำ
ล่ำเติบดูกำยำ โป่งป้อม
หน้าด่อนท่อนตัวดำ แรงเลิศ
เขาเค่าวงก่งง้อม แปล่มเสี้ยมรอมงาม

มีหมีพีดำขลับ ขึ้นไม้ผับฉับไวถึง
เรี่ยวแรงแขงขันขึง กัดโพรงไม้ได้ผึ้งกิน

มีหมีดำขลับหน้า เปนมัน
ขึ้นไม้ผับฉับพลัน ขบขึ้ง
เรี่ยวแรงแขงข้างขยัน สามารถ
กัดฉีกไม้ได้ผึ้ง คาบเคี้ยวพลางหวาน

เสือโคร่งยงปีปเปรี้ยง แอบโอนเฉียงเสียงพึงกลัว
ร้ายยวดหนวดเพราพัว ลองเล็บเล่นเผ่นโผนผาย

เสือโคร่งยงปีปเปรี้ยง สยองหัว
ศัพทสำเนียงพึงกลัว ทั่วแคว้น
ร้ายยวดหนวดเพราพัว ตามุ่ง
ลองเล็บเล่นเผ่นแหล้น โลดเลี้ยวโผนผาย

เสือเหลืองเมืองเชื่องหน้า อ้ายพรานป่าล่ากินฉมัน
เรี่ยวแรงแขงดุจกัน กับเสือโคร่งโกงเสมอสมาน

เสือเหลืองยงแยกเขี้ยว ยิงฟัน
อ้ายด่างลายสพายสมัน คาบเคี้ยว
ปีปเปรี้ยงเสียงขยาดขยัน ไวว่อง
ปูนเปรียบเสือโคร่งเลียว โลดแล่นเสมอสมาน

เสือดาวคร่าวขึ้นไม้ วิ่งว่องไวได้โดยพลัน
สัตว์ใดไปใกล้มัน โจนยุดถนัดกัดกินไป

เสือดาวคร่าวขึ้นไม้ มองขยัน
วิ่งว่องไวฉับพลัน นั่งไม้
สัตว์ใดใกล้กลายมัน ในร่ม
โจนยุดถนัดกัดได้ ขย้ำก้มกินหลัง

ลมาดผาดเริงแรง ฟันฟางแขงแกล้งกัดวัลย์
เถาใหญ่ใกล้ปากมัน กัดขาดสนิธติดปากไป

ลมาดอาจร่านเหรี้ยว แรงขยัน
ฟันฟางคางแข็งวัลย์ กิ่งเกี้ยว
เถาใหญ่ใกล้ปากมัน คาคาบ
กัดขาดสนิทติดเขี้ยว ย่ำย้ำกินพลาง

โคแดงแจ้งกินอยู่ ยืนเป็นหมู่คู่เคียงคลา
ลูกน้อยค่อยตามมา เที่ยวเล็มรบัดกัดปลายกิน

โคแดงแจ้งอยู่ล้อม กินเกลียง
ยืนเป็นหย่อมพร้อมเพรียง พรั่งหน้า
ลูกน้อยค่อยตามเคียง แนมแม่
เที่ยวเล็มรบัดกัดหญ้า อ่อนอ้วนปลายเคลีย

โคเพลาะฉะเพาะทุ่งออก แร่งเป็นศอกหนอกสูงเถลิง
เขาโตโคล่ร้องเริง เมียลูกน้อยค่อยตามกัน

โคเพลาะฉะเพาะทุ่งแหล้น ลองเชิง
แร่งศอกหนอกสูงเถลิง เถื่อนเถ้า
เขาโตโคล่ร้องเริง ชมหมู่
เมียลูกน้อยค่อยเคล้า แม่เนี้ยวกินนม

ฝูงฟานผ่านเถื่อนถ้อง เดิรปีบร้องก้องพงไพร
เที่ยวกินถิ่นฐานใด มีน้ำหญ้าอาหารเนา

ฝูงฟานผ่านเถื่อนถ้อง แถวไศล
เดิรเปิบร้องก้องไพร เกลื่อนกลุ้ม
เที่ยวกินถิ่นฐานใด แดนโป่ง
มีหญ้าน้ำผงพงผุ้ม บ่ายเข้านอนเนา

ลมั่งพรั่งดงกว้าง เขาสองข้างกางโจงโครง
รูปร่างกวางโอ่โถง ฝีเท้าวิ่งยิ่งกว่ากวาง

ลมั่งเขาคู่ตั้ง กางโกง
สองข้างเคียงโจงโครง แตกต้น
รูปร่างกวางโอ่โถง ดีกว่า
ฝีเท้าวิ่งยิ่งพ้น แล่นล้ำเลยกวาง

สิงคนัดเขาเสี้ยมเสี้ยว บิดเปนเกลียวเรียวสูงแหลม
ตัวต่ำดำมอมแมม ย่อมแล่นโลดโดดโจนลอย

สิงคนัดเขาเสี้ยมเซี่ยว สูงแหลม
บิดเปนเกลียวเรียวแนม คู่หยื้น
ตัวต่ำดำมอมแมม คราวตื่น
ย่อมแล่นโลดโดดขึ้น สู่ฟ้าโจนลอย

เลียงผาอยู่ภูเขา หนวดพรายเพราเขาแปล้ปลาย
รูปร่างอย่างแพะหมาย ขนเหม็นสาบหยาบเหมือนกัน

เลียงผาอยู่พ่างพื้น ภูเขา
หนวดภู่ดูเพราเขา ไปล่ท้าย
รูปร่างอย่างแพะเอา มาเปรียบ
ขนเหม็นสาบหยาบร้าย กลิ่นเกล้าเหมือนกัน

งูเหลือมเอื้อมพันไม้ หางกระหวัดไว้ใฝ่อาหาร
เนื้อกวางย่านเดิรพาน หย่อนตัวกระหวัดรัดกลมกิน

งูเหลือมเกี่ยวไม้ใฝ่ อาหาร
หางกระหวัดโยนยาน แย่งไว้
เนื้อกวางสุกรฟาน เดิรด่วน
หย่อนตัวกระหวัดรัดไว้ ปากอ้าอมกิน

งูเหลือมกินสุกร อึ้งทึ่งนอนห่อนเลื้อยไป
หน่อไม้ขึ้นมาไช ท้องแทงตลอดรอดคลาคลืน

งูเหลือมกินลมั่งเนื้อ กวางฟาน
บ่ห่อนสุดคลาคลาน อิ่มอึ้ง
นอนใกล้ก่อไผ่สาน แซมหน่อ
แทงตลอดหลังขาดขรึ้ง เมื่อเลื้อยคลายไป

หมูเม่นเห็นพรอมแพรม ขนตัวแหลมแซมนักหนา
ใครปะจะจับมา พองขนสบัดสลัดถูกแทง

หมูเม่นขนเสี้ยมทั่ว กายา
ขนแหลมแซมหนั่นหนา แน่นซร้อง
ใครปะจะจับมา ดูเล่น ก็ดี
พองขนสบัดสลัดต้อง ติดหน้าถูกแทง

เสือปลาล่ากินปลา ริมน้ำท่าหาเหยื่อแฝง
ปลาว่ายสวายหางแดง ฉวยได้ถนัดกัดเร่กิน

เสือปลาปลาเวียนหว้าย ตีแปลง
ริมท่าหาเหยื่อแฝง อยู่ใกล้
ปลาว่ายสวายหางแดง เปนหมู่
ฉวยถูกถนัดกัดได้ คาบเว้เร่กิน

กระต่ายหลายพงศ์พรรค์ เต้นชมจันทร์หันตัวตาม
ซ่อนซุ้มชุมเหลือหลาม ยามออกเล่นเต้นชมกัน

กระต่ายหลายพวกพ้อง พรรค์งาม
ชมชื่นแสงจันทร์ตาม ไล่เหล้น
ซ่อนซุ้มชุมเหลือหลาม หลายเหล่า
ยามเมื่อออกเล่นเต้น โลดเลี้ยวชมกัน

โดย เจ้าฟ้ากุ้ง

นิราศธารโศก 9 โดย เจ้าฟ้ากุ้ง

นิราศธารโศก 9 (จบ)

บทส่งท้าย

กฤษดิยุคสุขสบายจริง ทังชายหญิงสิ่งเกษมสรรพ์
นฤไภยไม่พรากกัน อยู่ชื่นชมสมสำราญ

กฤษดิยุคเป็นสุขแท้ ทรงธรรม์
บุรุษสัตรีเกษมสรรพ์ สวัสดิ์ล้ำ
นฤไภยไม่พลัดกัน รักร่วม
สมสู่สนิทเสน่ห์ซ้ำ สิ่งสึ้งสำราญ

ไตรดายุคพระรามา จากสีดาอ่าโฉมสมร
พระผลาญยักษ์มารมรณ์ ได้สีดาอ่าองค์คืน

ไตรดาราเมศร้าง แรมอร
องค์สีดาดวงสมร หลากหล้า
พระผลาญหมู่มารมรณ์ ลาญชีพ
ได้สีดาสมรหน้า อ้าเคล้าคลึงองค์

ทวาบรยุคพระอนิรุทธ จากนงนุชนางอุษา
สองคร่ำร่ำโศกา นานมาไซ้ได้นางคืน

ทวาบรกลอนกล่าวอ้าง อนิรุทธ
จากอุษาสมรนุช แหบไห้
สองครวญป่วนโศกสุด แสนเสน่ห์
ยามเมื่อนานมาได้ แนบน้องครองคืน

กลียุคเรียมจากเจ้า เมื่อใดเล่าจะกลับมา
โอน้องของพี่อา ไกลพี่แล้วแกล้วกลอยใจ

กลียุคเรียมจากน้อง นงพงา
ไฉนจะกลับคืนมา เร่งแคล้ว
โอ้น้องของเรียมอา พลัดพราก
ไกลพี่นางน้องแก้ว สวาทกล้ำกลางใจ

ชมโฉมโลมสมพาส บทนิราศจากชายา
นักปราชญ์ย่อมแต่งมา เล่ห์ท่าทางอย่างเรียมทำ

ชมโฉมสมพาสแก้ว ไนยนา
พลัดพรากจากชายา ชื่นชี้
นักปราชญ์ย่อมแต่งมา ในโลก
เล่ห์ท่าทางอย่างนี้ ชอบด้วยเรียมทำ

จบเสร็จคร่ำครวญกาพย์ บทพิลาปถึงสาวศรี
แต่งตามประเวณี ใช่เมียรักจักจากจริง

โคลงครวญกลอนกล่าวอ้าง นารี
โศรกสร้อยถึงสาวศรี เษกหว้า
แต่งตามประเพณี ธิรภาคย์
เมียมิ่งพรั่งพร้อมหน้า ห่อนได้จากกัน

เจ้าฟ้าธรรมธิเบศ ไชยเชฐสุริย์วงศ์ทรง
นางรักนักสนมองค์ อ่าห้อมล้อมพร้อมบริบูรณ์

เจ้าฟ้าธรรมธิเบศ เชื้อ รพิพงศ์
ไชยเชฐสุริย์วงศ์ ทรง เลิศหล้า
นางรักนักสนมองค์ อภิชาติ
คับคั่งนั่งเรียงหน้า เฟ่าพร้อมบริบูรณ์

นักปราชญ์หมู่เมธา มีปัญญาอันฉับไว
พินิจผิดบทใด วานช่วยแซมแต้มเขียนลง

กลกลอนบวรเกลี้ยง คำแขง ก็ดี
นักปราชญ์ฉลาดวานแปลง เปลี่ยนให้
กลอนเกินเขินคำแคลง ขัดข้อง
วานเพิ่มเติมลงไว้ อยู่ยื้นหญิงชาย

จบ จนจอมโลกเจ้า คืนวัง
บ พิตรสถิตบัลลังก์ เลิศหล้า
ริ ร่างกาพย์โคลงหวัง ชนโลก อ่านนา
บูรณ์ พระโคลงเจ้าฟ้า ธิเบศร์เจ้าจงสงวน

เจ้าฟ้า หนุ่มน้อยราช กุมาร
ธรรม พงศ์ทรงกลอนการ อยู่แย้ม
ธิเบศร์ วราสถาน ไชยเชฐ
สุริย์วงศ์ ทรงโคลงแต้ม แต่งไว้อ่านสงวน

เจ้าฟ้า เลิศล้ำโพธิ สมภาร
กรมขุน หลวงพญากราน กราบเกล้า
เสนา นราบาล ใจชื่น ชมนา
พิทักษ์ รักษาเช้า ค่ำด้วยใจเกษม

โดย เจ้าฟ้ากุ้ง

นิราศธารโศก 8 โดย เจ้าฟ้ากุ้ง

นิราศธารโศก 8 (ต่อ)

บทชมสัตว์

ดูนกผกโผผาด บนอากาศดาษเหลือหลาย
ร่างไม้ไล่เรียงราย ย่อมเคล้าคู่พี่อยู่เดียว

สกุณินบินร่อนร้อง โผผาย
อากาศดาษเหลือหลาย ม่ายขู้
ร่ายไม้ไล่เรียงราย พลางพลอด
เมียเกลือกคลึงตัวผู้ พี่นี้เดินเดียว

กระเหว่าคิดเสียงนาง นางนวลพลางนึกนวลสมร
ชายชมพูคิดผ้าอร โนรีผ้าตาระกำเหมือน

เสียงกระเหว่าคิดนิ่มเนื้อ สรวลสอน
นางนวลครวญถึงสมร ขุ่นข้อง
ชายชมพูสีอ่อน แสงก่ำ
โนรีศตาระกำน้อง หมู่นั้นมีเหมือน

นกขมิ้นเหลืองขมิ้นเจ้า นกนอนเคล้าเคล้านงพงา
กวักกว่ากว่าจะมา เห็นยางเจ่าพี่เจ่าคอย

นกขมิ้นคิดขมิ้นเจ้า ลลายทา
แอ่นเคล้าพี่เคล้าพงา พี่เคล้า
กวักกว่ากว่าจะมา สมสู่
เห็นนกยางเจ่าเจ้า เจ่าแล้วเรียมคอย

ลับแลเร่งแลลับ นกหว้าขับไปว่าวอน
ชายใดได้ดวงสมร วานนกหว้าว่าขอคืน

นกลับแลเร่งแคล้ว ลับจร
นกว่าวอนว่าวอน ด่วนได้
ชายใดได้ดวงสมร เสมอชีพ
นกว่าวอนว่าให้ ส่งน้องขอคืน

นกอุกใครอุกนัก มาลอบลักอรรคชายา
นกกระเวนวานกระเวนหา วานนกออกออกชื่อเร็ว

นกอุกใครอุกพ้น ควรมา
ลอบลักอัคชายา ซ่อนไว้
นกกระเวนกระเวนหา จงทั่ว
นกออกออกชื่อให้ ด่วนด้วยการเร็ว

ตบยุงเคยโบกยุง กรานในมุ้งถือแส้วี
ยุงขบพี่ฤามี เพราะเพื่อเจ้าเฝ้าพยาบาล

นกตบยุงนึกน้อง เทพี
ถือแส้หมอบพัดวี ค่ำเช้า
ยุงขบพี่ฤามี สักหยาด
เพราะเพื่อนวลของเจ้า เฟ่าเฟื้ยมพยาบาล

ชมดเชียงตรึกกลิ่นเจ้า ทากระแจะเช้าเย็นวังเวง
กลิ่นน้องของเรียมเอง พี่รู้อยู่แดนใน

ชมดเชียงกลกลิ่นเจ้า กลเพรง
ทากระแจะวังเวง กลิ่นเกล้า
กลิ่นน้องของเรียมเอง หายห่าง
เรียมบ่รู้ว่าเจ้า อยู่ด้าวแดนใด

เห็นช้างที่งอนงา คนึงขนตาเจ้างอนงาม
ครวญใคร่ใจว้ำหวาม เจ้าสาวสวัสดิ์สารพัดงอน

งาคชงอนเฉิดช้อย ขึงขาม นึกหน้า
ขนเนตรนางงอนงาม ส่องเสื้อง
ครวญใคร่ใจว้ำหวาม หาอยู่
เรียมร่ำรำพึงเหนื้อง พรากน้องนานเห็น

เห็นทองรัดงาช้าง เรียมคิดบ้างนางตาตรู
แหวนประดับกับแหวนงู เจ้าสอดใส่ในนิ้วน้อย

ทองสวมงาคชไฝ้ ตาตรู
แหวนประดับแหวนงู รูปแก้ว
ถมยาศิลาทองดู มีมาก
สวมใส่นิ้วน้องแล้ว กรายช้อยชมงาม

เห็นสมุนเจ้าอุ่นเนื้อ คิดสมุนเสื้อเมื่อซับทรง
ขนกลับเข้ากับองค์ เสื้อริ้วทองปล้องน้อยงาม

เห็นสมุนอุ่นแอบเนื้อ แนบนอน
คิดสมุนเสมอสมร ใส่เสื้อ
ขนกลับเข้ากับอร องค์อ่า
เสื้อริ้วทองน้อยเนื้อ เอกปล้องขจิตงาม

น้ำธารสีเขียวเขียว ปลาเป็นเกลียวว่ายพรูพัน
รายเรียงเคียงคู่กัน แต่พี่อยู่ผู้เดียวดาย

ชลธินนิลเผื้อเฉก นิลวรรณ
ปลาว่ายพรูดูพัน แอบข้าง
ฝูงปลาย่อมชมกัน เคียงครุ่น
แต่พี่อยู่อ้างว้าง บ่นบ้าคนเดียว

นวลจันทร์นึกนวลสมร ปลาเนื้ออ่อนอ่อนเอวสาย
สมรย่างปลาย่างกาย นึกโชยชายกรายกรงาม

นวลจันทร์นึกผ่องหน้า เดือนหมาย
เนื้ออ่อนอ่อนเอวสาย สวาทหยิ้ง
สมรย่างปลานางกราย คนึงเนื่อง
ยูรย่างช่างเดิรพริ้ง เพริศพร้อมกรงาม

ปลาทุกทุกข์โศกละห้อย เห็นปลาสร้อยสร้อยอาไลย
แก้มช้ำเรียมช้ำใจ ด้วยไม่พบสบสมศรี

ปลาทุกทุกข์โศกด้วย อรไทย
ปลาสร้อยสร้อยอาไลย ขุ่นข้อง
แก้มช้ำพี่ช้ำใจ ใจฝ่อ
ด้วยไม่พบพานน้อง คลาศแคล้วสมศรี

โดย เจ้าฟ้ากุ้ง

นิราศธารโศก 7 โดย เจ้าฟ้ากุ้ง

นิราศธารโศก 7 (ต่อ)

บทชมไม้ ชมอาภรณ์

พระเจ้าเกล้านรนาถ เสด็จยุรยาตรคลาศคลาไคล
ธารโศกเรียมโศกใจ ด้วยไกลน้องหมองอารมณ์

พระบาทนรนาถเจ้า กรุงไกร
เสด็จพยุหบาตรไป เถื่อนถ้อง
ธารโศกช่วยโศกใจ จักขาด
ด้วยพี่ไกลพักตรน้อง ขุ่นคล้ำอกกรม

พรึบพร้อมหมู่เสนา พลช้างม้าดากันไป
ทรงช้างระวางใน เทพลิลาหลังคาทอง

พรั่งพรูหมู่มากซร้อง เสนา
แตรแขกแตรลันดา แหร่แหร้
ทรงช้างระวางขวา สูงใหญ่
เทพลิลาหลังคาแหน้ ธินั่งไล้เลือนทอง

เครื่องสูงเคียงคู่กัน กลิ้งกลดคันเพียงขวัญตา
บังแสงพระสุริยา อีกโบกปัดพัชนีกาย

เครื่องสูงเคียงขู้เรียบ เรียงไสว
เขนพระขรรค์เดินใน รวางเขรื้อง
ง้าวงอนโตมรไชย เชิญแห่
โบกปัดพัชนีเยื้อง ยาบเลื้องทองวาว

เขาเจ้าเหล่าเขาแม่ นุ่งห่มแพรแลริ้วทอง
ขี่กูบขี่จำลอง ผ่องผิวหน้าอ่าองค์อร

สาวสนมกรมฝ่ายห้าม ทังผอง
นุ่งห่มเรืองริ้วทอง ก่องแก้ม
ขึ้นกูบขี่จำลอง ลายเลิศ
ผิวผ่องย่องยิ้มแย้ม เพริศหน้าตาเพรา

เรียมเห็นแต่นางอื่น ไม่ชูชื่นเหมือนสายใจ
คิดถึงคำนึงไป โหยละห้อยคอยเล็งแล

สาวฉกรรจ์สะพรั่งพร้อม นางใน
เห็นบ่เหมือนสายใจ ละห้อย
รำพึงตลึงไป เนืองเทวษ
พรากพรากน้ำเนตรย้อย มุ่งม้องคองแล

สุขรมย์ชมหมู่ไม้ ชมนกในไพรพงสถาน
เขาแดงแหล่งห้วยธาร ร่มรื่นสนุกขุกคำนึง

สุขรมย์ชมหมู่ไม้ เลือนลาน
ชมนกไพรพงสถาน หลากเหล้น
เขาเชียวทุ่งห้วยธาร รื่นรี่
ร่มรื่นลำน้ำเต้น แก่งก้องคนึงนาง

ไม้แก้วกลิ่นแก้วกราย หอมบวายวังเวงใจ
ทุกข์ลืมปลื้มอาไลย ว่ากลิ่นแก้วแล้วเรียมหา

ไม้แก้วแก้วพี่เยื้อง หอมสไบ
หอมกลิ่นหอมชวยไป ทั่วแคว้น
ทุกข์ลืมปลื้มอาไลย ลานกลิ่น
กลกลิ่นนางน้องแหม้น แต่เที่ยวแลหา

ไม้เกดคิดเกศนาง เมื่อสะสางเกล้าผมมวย
กลิ่นรื่นชื่นหอมรวย ว่ากลิ่นเจ้าเปล่าใจหาย

ไม้เกดคนึงเกศเจ้า สดสลวย
ถือเสนียดสางผมมวย เกศแก้
กลิ่นรื่นชื่นหอมรวย ดีหลาก
ว่ากลิ่นเจ้าเปล่าแท้ รุ่มร้อนใจหาย

มะกรูดสองแถวทาง คิดมะกรูดนางสางสะผม
แก้เกล้าเจ้าผึ่งลม กลิ่นขจรจายเรียมสบายใจ

ต้นมะกรูดสองเถื่อนถ้อง แถวพนม
มะกรูดเหมือนนางสะผม พ่างเพี้ยง
แก้เกล้าเจ้าผึ่งลม รวยระรื่น
ขจรสุคนธ์กลิ่นเกลี้ยง รื่นล้ำเรียมสบาย

ต้นน้ำดอกไม้เทศ กลิ่นวิเศษนึกเหมือนน้ำ
ดอกไม้ย้อมดอกคำ รำชมภูดูห่มงาม

น้ำดอกไม้เทศแท้ เปรียบปาน
น้ำกลิ่นเมืองเทศปาน กลิ่นเกล้า
สมรอดดอกคำจาน ขันคู่
รื่นร่ำชมภูผ้า ห่มเจ้าหอมงาม

การเกดเพศผิวเนื้อ ดูเหลืองเรื่อเยื่อใยทอง
หอมกล้าการเกดปอง เปรียบกลิ่นเจ้าเศร้าอับอาย

การเกดผิวผ่องเนื้อ รังรอง
เหลืองเนื้อเยื่อใยทอง ห่อนเศร้า
หอมกล้าการเกดปอง ปูนเปรียบ
กรายรอต่อตมูกเจ้า พ่ายแพ้อับอาย

ต้นกรายเหมือนนางกราย เดินหิ้วชายหมายตาคม
น้องนาฏผาดผายสม พี่รักเจ้าเท่าตัวเรียม

ต้นกรายคิดย่างเยื้อง เอวกลม
เดินหิ้วชายตาคม เลื่องหล้า
น้อยนาฏผาดผายสม ทิพรูป
พี่นี่รักแต่เจ้า เท่าด้วยตัวเรียม

อัญชันคิดอัญชัน ทาคิ้วมันกันเฉิดปลาย
ชำเลืองเยื้องตาชาย ชายชมนักมักแลตาม

อัญชันคนึงอ่าเจ้า โฉมฉาย
คิ้วเคลือบมันกันปลาย เฉิดช้อย
ชำเลืองเยื้องตาชาย เนืองนั่ง
ชมเพลินเดินคล้ายคล้อย บ่ายหน้าแลตาม

เรียมคนึงถึงนวลนาง หมู่ไม้สล้างชื่อช้างเช้า
คิดช่างนางชาญเฉลา ทำสิ่งใดได้งามดี

เรียมคนึงนวลแน่งเนื้อ นงเยาว์
ไม้ชื่อช้างเช้าเรา ว่าไว้
คิดนางช่างชาญเฉลา ฉลักภาพ
ทำสิ่งใดย่อมได้ รูปล้ำทรงดี

กุหลาบบานกลีบช้อย คิดกะทงน้อยวางพานทอง
หอมรื่นชื่นชมสอง หยิบดอกไม้ให้นางดม

กุหลาบกลิ่นเฟื่องฟุ้ง เนืองนอง
นึกกะทงใส่พานทอง ก่ำก้าว
หอมรื่นชื่นชมสอง สังวาส
หยิบรอจมูกเจ้า บ่ายหน้าเบือนเสีย

จำปาป่าบานบน คิดสร้อยสนเจ้าเคยกรอง
นอนแนบแอบอิงสอง เจ้าถวายพี่ที่บรรทม

จำปาบานชื่นช้อย เนืองนอง
คนึงสร้อยสนนางกรอง เกี่ยวแหน้น
นอนแนบแอบองค์สอง ไสเยศ
ถวายพี่วางบนแถ้น แว่นฟ้าบรรทม

พุทธชาตดวงน้อยน้อย คิดเจ้าร้อยพวงมาไลย
จำปาสายสุดใจ แซมเกศเกล้าเจ้าถอดถวาย

พุทธชาตดวงน้อยกลิ่น เปรมใจ
เจ้าช่างกรองมาไลย เลิศแล้ว
จำปาเสียบแซมใน มวยมุ่น
หอมพี่ชมน้องแก้ว ถอหยื้นทูลถวาย

ลำดวนเจ้าเคยร้อย กรองเปนสร้อยลำดวนถวาย
เรียมชมดมสบาย พี่เอาสร้อยห้อยคอนาง

ลำดวนปลิดกิ่งก้าน สนสาย
กรองสร้อยลำดวนถวาย ค่ำเช้า
ชูชมดมกลิ่นสบาย ใจพี่
เอาสร้อยห้อยคอเจ้า แนบหน้าชมโฉม

มาลุดีดอกน้อยน้อย คิดเจ้าร้อยพวงมาไลย
เวลามานอนใน สวมมือพี่ที่ไสยา

มาลุดีกลกลิ่นเกลี้ยง เอาใจ
เจ้าย่อมร้อยมาไลย แต่งตั้ง
เพลาเข้านอนใน ไสยาสน์
สวมข้อมือพี่ทั้ง คู่ให้หอมรวย

นางนวลคิดนวลนาง ผลหมากปรางคิดปรางทอง
ช้างน้าวน้าวคอสอง ยามพี่น้าวเคล้าคลึงกัน

นางนวลนึกนิ่มเนื้อ นวลลออง
ปรางพี่นึกปรางทอง ก่องแก้ม
ข้างน้าวน้าวสอสอง จุมพิต
พี่น้าวเคล้าคลึงแย้ม ยั่วยิ้มชมกัน

เห็นไม้ชื่อเทพี คิดเทวีพี่ย่อมเคย
ภิรมย์ชมชวนเชย เมื่อไรเลยจะเห็นนาง

เทพีเป็นชื่อไม้ ฤาเสบย
คิดเมื่อเทวีเคย ครุ่นเคล้า
ภิรมย์ชมชวนเชย นอนแนบ
ไฉนจักเห็นหน้าเจ้า หนุ่มน้อยโฉมสมร

เห็นไม้ชื่อนางแย้ม คิดนางแย้มโอฐพริ้มพราย
สาวหยุดยุดมือชาย พี่ย่อมยุดสุดเสน่ห์ชม

นางแย้มเป็นชื่อไม้ สูงเสลา
ตรึกเมื่อแย้มโอฐเพรา เพริศหน้า
สาวหยุดยุดมือเรา ชมชื่น
พี่ยุดสุดเสน่ห์เกล้า กอดน้องชมเชย

ไม้ขนานเคยขนานหน้า หัวร่อร่าตาเมียงมัน
พุมเรียงเรียงหน้ากัน ยามเมื่อก่อนบ่ห่อนไกล

ไม้ขนานขนานแนบหน้า นวลจันทร์
หัวร่าตาเมียงมัน ต่อต้อง
พุมเรียงรื่นเรียงกัน พักตรแนบ
ยามเมื่อก่อนฤาน้อง ห่างผ้างเจียรไกล

จิงจ้อคราวพูดจ้อ ย่อมหริกร่อต่เย้ายวน
ไม่เรอเหมือนเรอสรวล หัวร่อรื่นชื่นชมศรี

จิงจ้อคราวพูดจ้อ เรียมกวน
หริกร่อก่อยียวน ยั่วยิ้ม
ไม้เรออย่างเรอสรวล พลางพลอด
หัวร่ารื่นชื่นพริ้ม ต่อต้องตาสมร

ต้นปริกคิดปริกตลับ เจ้าประดับพลอยแหวนราย
หีบแป้งแต่งก่องกาย อาบน้ำพัดผัดเป็นนวล

ปริกคิดปริกตลับเจ้า โฉมฉาย
นางประดับพลอยแหวนราย ร่วงรุ้ง
หีบแป้งแต่งสกนธ์กาย แลเลิศ
ทาแป้งพัดกลิ่นฟุ้ง ผองหน้านวลงาม

กลำพ้อจำเพาะนัก ไม่รังรักคิดรักอร
สีเสียดเสียดนางนอน หว้าวานว่าให้นางคืน

กลำพ้อจำเพาะแต่ด้วย สายสมร
รังรักนึกรักอร แนบข้าง
สีเสียดเสียดนางนอน นุชแนบ
วานว่าว่ามาบ้าง เร่งให้นางคืน

ไม้เลียบเลียบมาหมด ต้นสรรพะรศรสคำสมร
เชิงจำจำคำสอน ต้นส้มเช้าเช้าเคยฝาน

ต้นเลียบเลียบแล้วห่อน เห็นอร
สรรพะรศรสคำสมร สว่างไข้
เชิงจำจำคำสอน เรียมสั่ง
ต้นซ่มเช้าเช้าได้ ปอกเจ้าถวายยา

กลุมพอพอเรียมคิด เรียมฝ่อจิตมะฝ่อชุม
มะรุมทุกข์รึงรุม ต้นมังเรเรียมเร่หา

กลุมพอพอตรึกร้อน เพลิงสุม
ใจฝ่อมะฝ่อชุม หลีกเลี้ยว
มะรุมทุกข์รึงรุม อกอยู่
ต้นมังเร่เรียมเถี้ยว ร่ำร้องเร่หา

สรลสร้อยสร้อยหาน้อง ต้นมะต้องต้องตาไฉน
สบ้าบ้าจิตใจ ต้นไก่ไห้ไห้หานาง

สรลสร้อยสร้อยโศกด้วย นางไกล
หมากต้องต้องตาไฉน ห่างแก้ว
สบ้าบ้าจิตใจ จักขาด
ต้นไก่ไห้ไห้แล้ว ครุ่นให้คนึงนาง

กำจัดกำจัดพี่ มะตูมตีที่องค์อูร
หิ่งหายนางหายสูญ ต้นเต่าร้างร้างแรมปี

กำจัดจัดแล้วห่อน สมบูรณ์
มะตูมตีทรวงอูร ขัดข้าง
หิ่งหายเจ้าหายสูญ แลเปล่า
ต้นเต่าร้างเรียมร้าง อ่อนน้อยแรมปี

ไม้โรคคิดโรคา พังอาดยาชะโลมให้
มะไฟร้อนคือไฟ ต้นประเจ้าเคยประยา

ไม้โรคคนึงโรคร้อน ภายใน
พังอาดยาเย็นใส ลูบไล้
มะไฟเผ่าเพียงไฟ ลนลวก
ต้นประประยาให้ พี่เจ้าชะโลมเนือง

ชมพู่ชมพูนาง ช่างย้อมร่ำก่ำสีใส
แปลบปลาบทราบอกใจ ติดขลิบตาดประหลาทดี

ชมพู่กลิ่นพ่าเจ้า ตาตรู
สดชื่นชมพูดู ยอดย้อม
แปลบปลาบทราบในอู ระเรียม ไซ้นา
ติดขลิบตาดงามพร้อม เพริศหน้าสมสวย

ระกำลำลูกสล้าง คิดผ้านางตาระกำโฉม
สมรพี่มีขลิบโลม ใจทั่วโลกโศกศัลย์หาย

ระกำลำลูกขึ้น สองทาง
คนึงผ้าตาระกำบาง นิ่มน้อง
มีขลิบหยิบทรงพลาง โลมโลก แลนา
มีโรคโศกศัลย์ข้อง ขัดแค้นเห็นหาย

หงอนไก่คิดเหนือเศษ ชมพูเทศมีขลิบรอย
หน้าทองก่องสายสร้อย ห่มยางเยื้องชำเลืองแล

หงอนไก่คนึงผ้ากำ สาวสร้อย
ชมพูเทศมีขลิบช้อย กลิ่นเฝื้อง
หน้าทองน้องห่มลอย รางร่าง
เดินสำอางย่างเยื้อง แช่มช้าเหลือบแล

ทัมทิมตรึกผ้าสี น้องห่มมีสีทับทิม
ขลิบทองทั้งสี่ริม หน้ากระจายพรายพรุยทอง

ดอกแดงแสงก่ำไม้ คือพิมพ์ เดียวนา
นึกห่มสีทับทิม ก่ำผ้า
ขลิบมีสีด้านริม รึงรอบ
เส้นกระจายพรายหน้า อ่าพริ้งพรุยทอง

ไม้มะต้องต้องตาพี่ ตรีผ้าสีหมากสุกนาง
ติดขลิบหยิบห่มบาง เห็นรางรางพอยียวล

หมากต้องต้องเนตรเถี้ยว พลางพลาง นึกนา
ผ้าผ้าหมากสุกนาง หยุดยั้ง
ปลิวปลิวไสบบางบาง ยองย่อง
รางรางคู่คู่ตั้ง ใคร่เห็นยอนยอน

กรรณิกาก้านสีแสด คิดผ้าแสดติดขลิบนาง
เห็นเนื้อเรื่อโรงราง ห่มสองบ่าอ่าโนเน

ผ้าสีมีขลิบเนื้อ บางดี
ก้านกรรณิกาสี แสดเถ้า
โนเนนาดน้องลี ลาเลิศ
เมียมิ่งเรียมดูเจ้า ห่อนได้วางตา

ฟ่ายแดงพอสบตา พี่นึกผ้าสีแดงเอง
หอมกลิ่นฟุ้งวังเวง ติดขลิบใหญ่ไหมแกมทอง

เห็นฟ่ายแดงดอกต้น โกงเกง
คนึงผ้าสีแดงเอง อีกเหล้า
น้องห่มอ่าโถงเถง นวยนาด
ติดขลิบใหญ่ไหมเจ้า คั่นผุ้งแกมทอง

เห็นห่านในชลธี ถวิลผ้าสีลูกห่านสาย-
สมรพี่ติดขลิบพราย ทองช่องไหมในริ้วเรือง

เห็นห่านลงท่องท้อง ชลหลาย
สีลูกห่านผ้าสาย สวาทข้า
นึกนางห่มกรุยกราย โนนาด
ขลิบทองช่องไหมหน้า อร่ามล้วนทองทราย

บัวบานในคงคา นึกผ้าสีบัวโรยบาง
นวลลอองอ่องขลิบนาง น้องเราห่มลอยชายงาม

บัวบานงามพี่ดิ้น แดโดย
นึกผ้าสีบัวโรย กลิ่นเฝื้อง
ทรงขลิบอ่องชายโชย ยวลผาด
เห็นห่มสมบนเบื้อง บ่าเจ้าลอยชาย

ต้นครามพี่คิดผ้า สีฟ้าอ่อนอรเคยทรง
เรียมคิดติดขลิบวง เวียนรอบหน้าอ่าครุยทอง

ต้นครามนึกผ้าเจ้า บรรจง
สีฟ้าอ่อนอรทรง เลิศฟ้า
เรียมพิศติดขลิบวง เวียนรอบ
นางประดิษฐ์ติดหน้า อ่าฝั้นครุยทอง

ไม้มะพูดผ้าสาวสวัสดิ์ หน้าสีรัดติดครุยทอง
สดชื่นพื้นใบตอง พี่ชมสมเจ้าห่มรวย

มะพูดถวิลพ่าเจ้า นวลลออง
หน้าสีรัดครุยทอง ก่ำเนื้อ
สดชื่นพื้นใบตอง ขลิบมาศ
เรียมย่อมเชยชมเหมื้อ ห่มเหล้นตามวัน

มะม่วงไพรใบอ่อนมี คิดผ้าสีม่วงอ่อนแทน
ขลิบอ่าตาตักแตน หน้าทอทองกรองข่ายทรง

มะม่วงใบอ่อนเจ้า เรียมแหงน ดูนา
คิดมะม่วงอ่อนอรแทน ผิดผ้า
รึงขลิบตาตักแตน ริมเรื่อง
ถักทองกรองข่ายหน้า ประหลาทเจ้าเคยทรง

เรียมเห็นดวงอัคคี ถวิลผ้าสีควันเพลิงสมร
ขาวเหลืองห่มอรชร เห็นรักร่อนอย่างโชยชาย

หุงโภชน์ควันคื่นกลุ้ม อัคคี
ผ้าห่มควันไฟสี สวาทข้า
มีขลิบหยิบทรงสี ลาเลื่อน
เห็นรักร่อนอ่อนหน้า ย่างเยื้องโชยชาย

เห็นเมฆเบื้องบนฟ้า เรียมคิดผ้าโกหร่านาง
ขลิบทองย่องยงบาง เจ้าสบัดชายกรีดกรายงาม

เห็นเมฆลิ่วล่องฟ้า ชมพลาง
นึกพ่าโกหร่านาง ร่างน้อย
ขลิบทองย่องยงบาง ลนเลื่อน แววนา
เจ้าสบัดชายพ่าช้อย กรีดนิ้วกรายโฉม

บัวขาวคิดผ้าขาว งามเลิศล้ำส่ำน้ำดี
เจ้าห่มการพิธี หน้าเจ็ดชั้นคั่นทองรวย

บัวขาวคิดพ่าน้อง สาวศรี
ขาวฉ่ำน้ำเนื้อดี เอกนั้น
คราวสงฆ์พิธีมี โดยขนาด
เจ้าห่มหน้าเจ็ดชั้น เนื่องริ้วทองพราย

ผึ้งร้างพี่นึกปอง ผ้าขาวกรองลายดอกงาม
ย่อมห่มเข้าอาราม หน้าเจียรบาดประหลาทตา

ผึ้งหลวงรวงเก่าร้าง เรียมปอง
ผ้าห่มขาวผูกกรอง ลูกไม้
สำหรับพับเฉียงทอง ลอยดอก
หน้าเจียรบาดประหลาทให้ แซ่ซ้องชมโฉม

โดย เจ้าฟ้ากุ้ง

นิราศธารโศก 6 โดย เจ้าฟ้ากุ้ง

นิราศธารโศก 6 (ต่อ)

บทครวญตามปี

ปีชวดชวดเชยชา โฉมหลากหล้าน่าเอ็นดู
ปีชวดเป็นชื่อหนู เพื่อเรียมร้างอ้างกาลปี

อุนทรงทรงเทวษด้วย ตราตรู
โฉมชื่นน่าเอ็นดู ด่วนร้าง
ปีชวดชื่อแห่งหนู โดยคลา
เพื่อเจ้าไคลเรียมอ้าง ถี่ถ้วนกาลปี

ปีฉลูรู้ชื่อโค เจ้าโฉมโอ่โสภาพร
ใจพี่นี้อักอร เจ้าเพื่อนนอนห่อนเห็นเลย

พฤศภำจำเรียกรู้ ทังมวล
โฉมโอ่โสภาควร คู่เคล้า
ใจพี่เร่งอักอ่วน ทรงเทวษ
พรากเพื่อนนอนสมรเจ้า ห่อนได้เห็นเรียม

ปีขาลว่าชื่อเสือ นางอุ่นเนื้อเรื่อขาวเหลือง
คนระบือฦาทั่วเมือง โฉมเจ้างามทรามเชยหาย

พยัคเฆนทรชื่อถั้ว ทังเมือง
สมรรูปเรื่อขาวเหลือง หลากเหล้า
ฝูงคนเล่าฦาเนือง ในโลก
เขาว่างามนักเจ้า พี่นี้มาหาย

ปีเถาะจำเพาะกระต่าย เคราะห์พี่ร้ายเจ้าหายไป
เทียวหาลาแห่งใด ใจเรียมฝ่อบเห็นนาง

สสานาเมศอ้าง อรไคล
เคราะห์พี่ร้ายนางไกล โศกสร้อย
เรียมเดียวเที่ยวแดนใด ดูทั่ว
ใจพี่เท่าหิ่งห้อย ฝ่อแล้วอรเอย

ปีมะโรงชื่อนาคราช สายสุดสวาทคลาศไกลตา
เร่งคิดอนิจจา โอ้น้องรักจักเป็นไฉน

พรรสันต์ผันเนตรน้อง ไกลตา
ชลเนตรนองไนยนา หยดย้อย
เร่งคิดอนิจจา ในโลก
โอ้นุชคลาศคล้อย ป่านฉนี้เป็นไฉน

ปีมะเสงเลงชื่องู เจ้าตาตรูอยู่ทิศใด
เทพาพาน้องไป ชมสู่สองห้องฟ้าฤา

วัสสนะนาเมศเจ้า มาไกล
ตาตรูอยู่ทิศใด นิ่มน้อง
เทวาพานางไป นิทร์แนบ
สมสู่ชมในห้อง ฟากฟ้าสวรรค์ฤา

ปีมะเมียเสียเมียรัก พี่รักน้องจักษุเทียม
กรรมใดไล่ทันเรียม หรือปีมาพานางเหิร

มะเมียเมียมิ่งแคล้ว อกเรียม
พี่รักจักษุเทียม เท่าแท้
กรรมใดไล่ทันเรียม ลักลอบ
ปีมิ่งม้าพาแว้ วากเว้หาหาย

ปีมะแมแต่จากเจ้า บกินเข้าเช้าราตรี
สัมกินไม่ยินดี ครองชีพไว้ใคร่เห็นนาง

ปีอัชพลัดหนุ่มน้อย สาวศรี
โภชน์บ่กินเป็นปี เนิ่นช้า
สัมกินบ่ยินดี ปานโภชน์
ครองชีพเรียมไว้ถ้า ใคร่ได้เห็นนาง

ปีวอกออกใหม่แล้ว พี่เร่งแคล้วดวงสมร
ปีวอกชื่อวานร เจ้าเพื่อนร้อนเรียมหายไป

พรรษาพาลิศเจ้า จำจร
เรียมเร่งไกลดวงสมร ขาดเคล้า
ปีวอกชื่อพานร นับเนื่อง
นางเพื่อนร้อนเรียมเจ้า พี่นี้หายไป

ปีระกาคลาคลาศเจ้า พี่สร้อยเศร้าแหบโหยหา
โฉมเฉลาเจ้าพี่อา อ่อนอาไลยใคร่ตรอมตาย

กุกกุฏสุดเสน่ห์เจ้า ไกลตา
เศร้าสร้อยหิวโหยหา ร่ำร้อง
โฉมเฉลาเจ้าพี่อา อรเอี่ยม
อ่อนฤไทยแล้วน้อง ใคร่กลั้นใจตาย

ปีจอร่อแร่นัก อกหอกสลักจักจำตาย
ครวญนักรักโฉมฉาย พี่ชายห่างร้างแรมศรี

คิดทุกข์กุกกุระได้ ปีปลาย
ทรงหอกสลักจำตาย เกือบใกล้
ครวญนักรักโฉมฉาย เฉลิมรูป
กรรมก่อนตามทันให้ เริศร้างแรมสมร

ปีกุญครุ่นอ้างว้าง เรียมไกลข้างห่างเทพี
ศรีสวัสดิ์ไปจงดี อย่ามีไข้ให้สำราญ

ปีกุญสุกเรศแคล้ว คลาศรี
เรียมห่างร้างเทพี ค่ำเช้า
ศรีสวัสดิ์อยู่จงดี สุขภาพ
หายโรคโพยไภยเจ้า สุขล้ำสำราญ

สงสารการโหยไห้ นางไกลจรอรนาร
ร่ำร้องสิบสองปี พี่เร่งแคล้วแก้วกัลยา

สงสารการแหบไห้ แสนทวี
หายห่างอรนารี ฝ่ายเฝ้า
ร่ำร้องสิบสองปี ฤาเหนื่อย
กรรมพี่เร่งแคล้วเจ้า แก่นแก้วกัลยา

โดย เจ้าฟ้ากุ้ง

นิราศธารโศก 5 โดย เจ้าฟ้ากุ้ง

นิราศธารโศก 5 (ต่อ)

บทครวญตามฤดูกาล

ฤดูรูคิมหันต์ สาวโฉมสวรรค์พี่สูญหาย
ร้อนรนสกนธ์กาย ชายนั่งนอนห่อนฤาเย็น

ฤดูสุริยเดชร้อน โลกา
โฉมสวรรค์พรรณโสภา พี่แคล้ว
เรียมร้อนอรกายา ชลแช่
นอนนั่งคลั่งคลึงแก้ว ก่ายรื้อฤาเย็น

ฤดูรูวัสสันต์ เนื้อนวลจันทร์พัญเอิญสูญ
ไม่สุขทุกอาดูร พูลเพิ่มคร่ำน้ำตาฝน

ฤดูสารทพร้อม พรรสันต์
นึกเนื่องเนื้อนวลจันทร์ พี่เหล้า
ไม่สุขทุกข์เนืองนันต์ นองเนตร
พูลเพิ่มเติมทุกข์เร้า คร่ำน้ำตาฝน

ฤดูรูเหมันต์ เนื้อกลิ่นจันทน์อันหอมรวย
น้ำค้างว่างลมชวย ด้วยไกลสมรที่นอนเย็น

ฤดูวู้ว่าวห้อง หาวบน
เกรี้ยงกลิ่นจันทน์นฤมล เฟื่องฟุ้ง
น้ำค้างว่างลมทน ฤารอด
ใครจะกอดค่ำหรุ้ง อุ่นเนื้อเสมอสมร

สงสารรักนางงาม สามฤดูอยู่โหยหา
รูปเอี่ยมของเรียมอา คลาคลาศเจ้าเศร้าอกกรม

สงสารการพรากแก้ว หัทยา
สามฤดูโหยหา คู่เคล้า
สนิทเรียมเอี่ยมเอกา ยายิ่ง
สุดสวาทคลาศคลาเจ้า อกว้างเกรียมกรม

โดย เจ้าฟ้ากุ้ง

นิราศธารโศก 4 โดย เจ้าฟ้ากุ้ง

นิราศธารโศก 4 (ต่อ)

บทครวญตามเดือน

เดือนห้าอ่าโฉมงาม การออกสนามตามพี่ไคล
สงกรานต์การบุญไป ไหว้พระเจ้าเข้าบิณฑ์ถวาย

เดือนห้าอ่ารูปล้ำ โฉมฉาย
การออกสนามเหลือหลาย หลากเหล้น
สงกรานต์การบุญผาย ตามพี่
พระพุทธรูปฤาเว้น แต่งเข้าบิณฑ์ถวาย

เดือนหกสรกฝนสวรรค์ จรดนังคัลตามพิธี
แรกนาเข้าธรณี พี่ดูเจ้าเปล่าใจหาย

เดือนหกตกครั่นครื้น ฝนสวรรค์
พิธีจรดนังคัล ก่อเกล้า
แรกนาจอมไอศวรรย์ กรุงเทพ
พี่แลบเห็นเจ้า เปล่าแล้วใจหาย

เดือนเชฐเจ็ดค่ำแล้ว พี่ยิ่งแคล้วแก้วกัลยา
ร่างระทวยสวยโสภา พี่ว้าวุ่นขุ่นอารมณ์

เดือนเชฐเจ็ดค่ำแล้ว อกอา
เรียมเร่งไกลกัลยา ขาดพร้อง
รูปน้อยสร้อยโสภา วรภาคย์
ใจพี่วุ่นขุ่นข้อง ขัดแค้นอารมณ์

เดือนแปดเจ้าพี่คลา เข้าพระวษาสังฆาราม
พรั่งพร้อมเจ้าย่อมตาม ไปด้วยพี่สีฟันถวาย

เดือนแปดพุทธบุตรเข้า พระวษา
ทายกมีศรัทธา ต่างเต้า
โฉมงามตามเรียมคลา นบนอบ
เมี่ยงหมี่สีฟันเข้า ธูปน้อมเทียนถวาย

เดือนเก้าเข้าค่ำหนึ่ง พี่รำพึงถึงเทวี
หลับนอนบห่อนมี สิ่งซึ่งสุขทุกข์คอยนาง

สาวนดลมาศร้อน รนหา
เรียมรำพึงชายา แหบไห้
หลับนอนห่อนสบายอา รมณ์รอด
สุขบ่มีแต่ได้ โศกสร้อยคอยศรี

เดือนสิบเจ้าสร้อยสวาท พิธีราชตามโบราณ
ช้างม้าอ่าสระสนาน ผัดพานไล่ไม่เห็นอร

ภัทรบทดลมาศแล้ว สงสาร
สารทพิธีโบราณ ห่อนเว้น
ช้างม้าอ่าสระสนาน วรรูป
เขาผัดพานไล่เหล้น ไป่ได้เห็นอร

เดือนสิบเบ็ดเสร็จสำแดง เรือกิ่งแข่งตามพิธี
พายงามตามชลธี พี่แลเจ้าเปล่าเป็นดาย

อาสุชดลมาศแคว้น กรุงไกร
เรือกิ่งกระพรหมไชย ชื่นสู้
กิ่งไกรสรจักรไคล เทียบเท่า
ทองอร่ามงามแข่งชู้ พี่นี้คนเดียว

เดือนสิบสองถ่องแถวโคม แสงสว่างโพยมโสมนัสา
เรืองรุ่งกรุงอยุธยา วันทาแล้วแก้วไป่เห็น

กติกมาศก้อง แถวโคม
แสงสว่างแลลอยโพยม ผ่องแผ้ว
อยุธยาเปรียบแสงโสม ใสส่อง
ชมชื่นวันทาแล้ว นิ่มน้องฤาเห็น

เดือนอ้ายผายกรุงท้าว พิธีว่าวกล่าวกลแสดง
เดือนนี้พิธีแคลง กลุ้มท้องฟ้าคลาอรไกล

มฤคเศียรดลมาศเกล้า ลมแรง
ว่าวง่าวพิธีแสดง แหล่งหล้า
เรียกชื่อพิธีแขลง โดยที่
สาวส่งขึ้นลอยฟ้า ร่ายร้องคนึงสาว

เดือนยี่เจ้าพี่เอ๋ย เจ้าย่อมเคยตามพี่ชาย
ดูรำยัมพวาย พิธีท่านผ่านอยุธยา

บุศมาศตามพี่ด้วย เดือนฉาย
อรอ่าพี่รัมพรายกาย ดวงหน้า
ดิรำปาวายสบาย ดูเลิศ
พิธีท่านผ่านฟ้า ครอบแคว้นแดนดิน

เดือนสามเคยตามพี่ ดูพิธีธานย์เทาะห์แสดง
เผาเข้าเจ้างามแฝง พงศ์พวกพ้องน้องคอยดู

มาฆมาศอาจเปล่งถ้อย เรียมแคลง
ธานย์เทาะห์พิธีแสดง บอกเบื้อง
เผาเข้าเจ้าเคยแฝง พงศ์พวก
โนนาดยุรยาตรเยื้อง ย่างหน้าเอ็นดู

เดือนสี่พิธีตรุษ เจ้างามสุดผุดผาดดี
ชำระพระชินศรี หมดผงเผ่าเข้าบิณฑ์ถวาย

การบุญผคุณมาศน้อง นารี
ขาวสุดผุดผาดดี ส่องแก้ว
ชำระสระสรงสี พุทธรูป
ผงเผ่าเท่าหมดแล้ว แต่งเข้าบิณฑ์ถวาย

สงสารเรียมคลาศน้อง สิบสองเดือนเลื่อนครบปี
รัญจวนครวญหาศรี สุดสวาทพี่นี้อยู่ไหน

สงสารเรียมคลาศแคล้ว สตรี
สิบสองเดือนเลื่อนครบปี ขวบเข้า
รัญจวนครวญหาศรี แสนสวาท
โออกว่านวลเจ้า พี่นี้เป็นไฉน

โดย เจ้าฟ้ากุ้ง

นิราศธารโศก 3 โดย เจ้าฟ้ากุ้ง

นิราศธารโศก 3 (ต่อ)

บทครวญตามวัน

วันอาทิตย์นิทร์นอนแนบ เคยอิงแอบแทบอกชาย
ทิพากรซ่อนนางสาย สุดสวาทพี่นี้ฤาไฉน

อาทิตย์นิทร์แนบน้อง โฉมฉาย
อิงแอบแทบทรวงชาย ริกรี้
ทิพากรซ่อนนางสาย สมรมิ่ง
แสนสุดสวาทพี่นี้ แนบเนื้อชมโฉม

วันจันทร์พันกันอยู่ เจ้าโฉมตรูคู่เคียงหมอน
ยามจันทร์เกลือกจันทร พาซ่อนไว้ให้เรียมศัลย์

จันทรกรพาดน้อง แนบนอน
เคยคู่เคียงเรียงหมอน แนบข้าง
ยามจันทร์เกลือกจันทร โลมล่อ
พาซ่อนไว้ให้ร้าง เริศน้องนานวัน

ครั้นถึงวันอังคาร เรียมรำคาญพลางพลุ่งไป
อังคารรำคาญใจ ฤาซ่อนไว้ให้เรียมตอม

วันอังคารเริศร้าง อรไกล
เรียมร่ำรำคาญไป เพื่อน้อง
อังคารรำคาญใจ เรียมรอด
ฤาซ่อนไว้ในห้อง ฟากฟ้าเมืองแมน

วันพุธเดินพุธคุ้ม นางอุ่นอุ้มคลุมนอนใน
พระพุธยุดนางไป ลักลอบชมสมพาสฤา

วันพุธพุธพร่ำคุ้ม ฤาไกล
นางย่อมคลุมนอนใน อุ่นอุ้ม
พระพุธยุดนางไป สมพาส
เกรงเกลือกอายคนกลุ้ม ซ่อนน้องโฉมฉาย

วันพระหัสกำหนัดนาง บห่างครึ่งกึ่งนิ้วมือ
พระหัตถ์ยื่นมือถือ ข้อมืออรช้อนชมไฉน

วันพระหัสกำหนัดน้อง คราวครือ
บ่ห่างหว่างนิ้วมือ กิ่งก้อย
พระหัตถ์ยื่นมือถือ เมียมิ่ง
ชมชื่นอื่นอรสร้อย นิ่มเนื้อไปไฉน

วันศุกร์รสสมพาส เจ้าสุดสวาทอาจเสมอใจ
วันศุกร์จะสุขไฉน ด้วยไกลข้างร้างแรมสมร

วันศุกร์สมพาสน้อง นอนใน
สุดสวาทขาดกลางใจ แอบอ้าง
วันศุกร์จะสุขไฉน ทนเทวษ
ด้วยมีใจเริศร้าง ห่างน้องแรมศรี

วันเสาร์เดือนคุมรอด เจ้างามสอดกอดถนัดมือ
เสาร์พักตร์รักนางฤา เสาร์ซ่อนไว้ในเรือนเสาร์

วันเสาร์กุมเจ้ารอด คลึงครือ
งามสอดกอดถนัดมือ กลิ่นใกล้
เสาร์พักตร์รักนางฤา เสาร์ซ่อน
เมียมิ่งพี่นี้ไว้ แห่งห้องพิมานเสาร์

สงสารร่ำรักกัน ถ้วนเจ็ดวันอันใจชาย
รักเมียเสียตัวตาย สายสุดใจไม่เห็นเลย

สงสารร่ำรักเจ้า โฉมฉาย
ถ้วนเจ็ดวันใจชาย ชื่นชี้
รักเมียเสียตัวตาย ดีกว่า
สายสุดสวาทที่นี้ ห่อนได้เห็นเลย

โดย เจ้าฟ้ากุ้ง

« Older entries Newer entries »

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.